نگاهی بر صنعت نخودپزی در ممقان

ممقان از شهرهای قدیمی استان آذربایجان شرقی در 40 کیلومتری شهرستان تبریز با فرهنگی غنی و به علت داشتن مردمانی تلاشگر دارای  اقتصادی رو به رشد می باشد. این شهر در حوزه صنعت با دارا بودن کارخانجات متعدد از جمله شرکت ایران خودرو ، کارخانه در حال احداث فولاد سرام ممقان ، شرکت شیرین عسل و بزرگترین شهرک صنعتی شمالغرب کشور بنام شهرک صنعتی شهید سلیمی ممقان یکی از مناطق و قطبهای صنعتی این استان به شمار می رود و از نظر فرهنگی  با داشتن دانشگاههای معتبری همچون دانشگاه آذربایجان که در سال 1368 با ظرفیت پذیرش 10 هزار دانشجو در قالب پنج دانشكده و 26 رشته آموزشي در دوره كارشناسي ، كارشناسي ارشد و دكترا در زمینهای مزروعی شهرستان ممقان احداث گردیده و همچنین دانشگاه آزاد اسلامی واحد ممقان ، دانشگاه پیام نور ، آموزشکده سما ممقان و دانشگاه در حال احداث جامع علمی کاربردی در کارخانه فولاد سرام و شیرین عسل اشاره نمود.

این شهر علاوه بر نمونه بودن در صنعت و فرهنگ دارای زنان هنرمندی است که در صنعت سوزندوزی یا اصطلاحاً ممقاندوزی از شهرت جهانی برخوردارند اما بعلت نبود حمایت کافی از این صنعت دستی و بازاریابی ضعیف در حال از بین رفتنمی باشد.

صنعت مهم دیگری که حدود 50 سال است که در منطقه رواج دارد فعالیت در عرصه فرآوری محصول نخود سفید است این منطقه اگر چه در زمینه تولید نخود حرفی برای گفتن ندارد و کمبود منابع آبی مانع کشت آن شده اما با دارا بودن صنعتگران ماهری که حدود نیم قرن سابقه دارند ، با وارد کردن نخود از سایر استانها به دو طریق نوین و سنتی اقدام به عرضه این محصول به بازارهای جهانی می نمایند.

حامد موجی ممقانی مدیر عامل شرکت تعاونی تامین نیاز نخودپزان ممقان با توضیح در مورد صنعت نخودپزی گفت: شهرستان ممقان با دارا بودن بیش از 1300 کارگاه نخودپزی و تولید سالانه 234 هزار تن نخودچی و سویا بزرگترین مرکز تولید نخودچی و سویای بوداده در جهان می باشد . این صنعت ابتدا از کشور ترکیه وارد کشور و با دستگاههای ساخت آن کشور شروع به فعالیت نمودند و بعد از طی سالهای متمادی و ساخت دستگاههای پیشرفته در ممقان صنعت نخودپزی در این شهر رواج یافت و تبدیل به شغل اصلی مردم این شهر گردید طوری که همکنون 85 درصد مردم ممقان در شغل نخودپزی مشغول فعالیتند.

وی ادامه داد: فعالیت مستمر این کارگاهها سبب شده که محصول نخود استانهای شمالغرب کشور و سو یای خام استانهای شمالی کشور به این منطقه سرازیر گردد . حدود 35 درصد  از نخود سفید کشور در ممقان تبدیل به نخودچی می شود.

موجی ممقانی در ادامه می گوید: 60 در صد از محصول تولیدی این شهر به کشورهای اروپایی ، خاورمیانه  و کشورهای آمریکای لاتین صادر می شود و 40 در صد در کشور 70 میلیونی ایران به مصرف می رسد در حالی که با توجه به در انحصار داشتن این صنعت و نبود رقیب جدی در دنیا می توان با بازاریابی وسیع جهانی برای چند میلیارد جمعیت موجب رونق صنعت نخودپزی در ایران و افزایش بیش از 30 برابری تولید نخودچی ، اشتغالزایی برای بیش از 150 هزار نفر و وارد نمودن ارض قابل توجهی به کشورمان گردید.

وی اظهار داشت: کم توجهی مسؤلین از سالهای قبل از انقلاب تا امروز اگر چه سبب نشده است مردم سخت کوش منطقه دست از فعالیت بردارند اما در کمیت و کیفیت فعالیت مربوطه به این صنعت تاثیر منفی داشته و نوساناتی که در فرآوری آن پیش آمده گویای این امر است. این صنعتگران در این مدت فعالیت با مشکلات فراوانی روبرو بوده اند که از جمله آنها نبود بیمه تامین اجتماعی یارانه ای ، نبود مجتمع صنعتی نخودپزی خرید نقدی مواد اولیه و فروش نسیه این محصول و نبود سرمایه در گردش کافی که موجب افزایش 50 درصدی بیکاری در این شهر شده است را اشاره نمود.

وی افزود: با توجه به مصرف 35 درصدی نخود سفید کشور در ممقان و حمایت غیر مستقیم از کشاورزان هیچ حمایتی از طرف وزارت کشاورزی از این صنعت نشده و با توجه به تبدیلی کشاورزی بودن این محصول جزء صنایع تبدیلی وتکمیلی کشاورزی شناخته نشده است و با وجود قرار گرفتن در صنایع غذایی از طرف وزارت صنایع و معادن بعنوان یک صنعت کدی برای آن تعریف نگردیده است.

رئیس تعاونی ادامه داد: با توجه به اینکه شغل نخودپزی یکی از مشاغل سخت و زیان آور می باشد و بعلت وجود دود حاصل از پخت نخود سفید موجب بروز بیماریهای ریوی و بعلت جابجایی مداوم گونی های 80 الی 100 کیلویی به مرور زمان موجب بروز بیماریهای کمری می گردد و بعد از 15 الی 20 سال قادر به ادامه کار نخودپزی نیستند همین عوامل باعث دور شدن نسل جوان از صنعت آبا و اجدادی خویش و افزایش مهاجرت جوانان این شهر به شهرهای بزرگ را شده است لذا اگر این صنعتگران بتوانند از مزایایی بیمه تامین اجتماعی یارانه ای استفاده نمایند بدون ترس از آینده به این شغل منحصر به فرد ادامه خواهند داد لازم به ذکر است اکثر نخودپزان در کارگاههای خانگی مشغول فعالیتند و با توجه به قوانین موجود سازمان تامین اجتماعی مجاز به استفاده از بیمه فوق الذکر نیستند کارگاههایی که واجد شرایط بیمه سازمان تامین اجتماعی نیز می باشند بعلت نداشتن درآمد کافی قادر به پرداخت کل حق بیمه نمی باشند.

ممقانی در ادامه گفت: روز دوشنبه 19 آذر بازدیدی توسط جناب آقای دکتر عباسی وزیر محترم تعاون ، سرکار خانم شایق نماینده محترم مجلس شورای اسلامی و مدیرکل محترم تعاون استان صورت گرفت و در این بازدید دکتر عباسی اظهار داشت که با امضای تفاهمنامه ای با وزیر رفاه و تامین اجتماعی مشکل بیمه نخودپزان و سوزندوزان ممقان حل می شود و جا دارد به نمایندگی از نخودپزان ممقان از زحماتی که آقای دکتر عباسی و خانم عشرت شایق و آقای علی هاتفی در کمک به حل و انعکاس این مشکلات و جناب آقای زینالی معاون محترم اشتغال اداره کار استان و آقای نجفی رئیس محترم سازمان بازرگانی استان که زحمات فراوانی در حل مشکل تسهیلات نخودپزان کشیده اند کمال تشکر را نمایم.

مدیر عامل تعاونی نخودپزان در ادامه بهترین راهکار حل این مشکلات را ایجاد شهرک و مجتمع صنعتی نخودپزی اظهار کرد. وی گفت : با ایجاد این شهرک موجب اشتغالزایی مستقیم برای بیش از 3 هزار نفر و افزایش 100 درصدی تولید نخودچی و به طبع آن افزایش مصرف نخود و سویا می شود اجرای این طرح با اسکان بیش از 1000 کارگاه یکی از راهکارها و ابزارهای مؤثر در ایجاد اشتغال و کاهش درصد بیکاری در منطقه می باشد و همچنین با ایجاد کارخانه های بسته بندی مدرن در کنار این کارگاهها باعث جلوگیری از خروج سود کلانی که کشورهایی مثل امارات و ترکیه از بسته بندی این محصول عاید کشورخود می کنند می شویم. این کشورها محصول تولیدی را به قیمت ناچیزی از بازرگانان خریده و با بسته بندهای زیبا و با مارک کشور خود به بیش از 5 برابر قیمت خریداری شده به کشورهای اروپایی و آمریکایی صادر می کنند.

موجی ممقانی در پایان اظهار داشت: با مکاتبات و ملاقاتی که با جناب آقای دکتر زعفرانی مدیریت شهرکهای صنعتی استان داشته ایم آمادگی خود را جهت ساخت این شهرک اعلام کرده اند و این طرح مراحل مقدماتی خود را در حال سپری کردن است امیدوارم اجرای این طرح نقطه عطفی باشد بر رفع معظل بیکاری در کشورمان و باعث رشد و آبادانی منطقه و کشور عزیرمان ایران گردد          

این صنعت در کل دنیا در دو کشور ایران و ترکیه انجام میشود و در کشور ما نیز منحصر به شهر ممقان می باشد و مرغوبیت نخودچی ممقان و تولید بیشتر نسبت به کشور ترکیه موجب شهرت جهانی در بازارهای بین المللی شده است.